توضیحات
معرفی و کاربرد سدیم هیدروکسید پرک | NaOH
سدیم هیدروکسید (NaOH) که به نامهای کاستیک سودا، سود سوزآور یا سود پرک نیز شناخته میشود، یک قلیا قوی و معدنی است که در صنایع مختلف برای کنترل pH، ایفای نقش بافر و تولید محصولات متنوع کاربرد دارد. این ماده در دمای اتاق به صورت جامد سفید و بیبو ظاهر میشود و در گذشته به عنوان ماده اصلی در تولید صابون و امروزه در فرمولاسیون محصولات آرایشی و بهداشتی مورد استفاده قرار میگیرد. همچنین، سدیم هیدروکسید با گرید خوراکی (E524) به صورت مجاز در برخی مواد غذایی به کار میرود. دو شکل رایج آن به صورت پرک و گرانول عرضه میشود.
کاربردهای صنعتی سدیم هیدروکسید
سدیم هیدروکسید در صنایع متنوع نقش حیاتی دارد. یکی از مهمترین کاربردهای آن، اسکراب گازها است که برای حذف اسیدهای موجود در گازهای خروجی از سوختهای فسیلی و سایر فرآیندها پیش از ورود به محیط استفاده میشود. در این روش، محلولهای حاوی سدیم یا کلسیم هیدروکسید به دام انداختن دیاکسید گوگرد و سایر ترکیبات اسیدی کمک میکنند و در پالایشگاهها و صنایع مانند تصفیه بوکسیت کاربرد گسترده دارند.
یکی دیگر از کاربردهای اصلی NaOH در صنعت تولید کاغذ است. در فرآیند کرافت، چوب با محلولی شامل هیدروکسید سدیم و سولفید سدیم پالایش میشود تا لیگنین، روغنها و ناخالصیها از سلولز جدا گردد. سلولز خالص بهدست آمده در مراحل بعدی، ماده اصلی برای تولید کاغذ است. سایر کاربردهای این ترکیب شامل تولید سورفکتانتها، صابون، سفیدکنندهها و صنایع شیمیایی متنوع میشود.
تاریخچه سدیم هیدروکسید
استفاده از سدیم هیدروکسید به قرنها پیش بازمیگردد. نخستین ذکر این ماده در کتاب “المخترع فی فنون من الصنع” توسط دانشمند ایرانی، محمد زکریای رازی، در قرن یازدهم میلادی یافت شد. رازی سدیم هیدروکسید را از خاکستر گیاهان حاوی سدیم استخراج کرد. در قرن هفدهم، صابونسازان اروپایی از آن برای تولید صابون استفاده میکردند و آن را با جوشاندن خاکستر گیاهان با آب بهدست میآوردند. در نهایت، در قرن نوزدهم، تولید صنعتی این ماده از طریق الکترولیز نمک خوراکی توسعه یافت و امروزه رایجترین روش تولید NaOH محسوب میشود.
ساختار شیمیایی سدیم هیدروکسید
NaOH یک ترکیب یونی است که از کاتیون سدیم (Na⁺) و آنیون هیدروکسید (OH⁻) تشکیل شده است. در این پیوند یونی، اتم سدیم یک الکترون خود را از دست داده و اتم هیدروکسید یک الکترون اضافی دریافت میکند. جاذبه الکترواستاتیکی بین یونها، پیوند یونی NaOH را شکل میدهد.
روشهای تولید سدیم هیدروکسید
1. الکترولیز محلول سدیم کلرید: در این روش محلول اشباع NaCl در سلول الکترولیز قرار میگیرد و با عبور جریان برق، کلرید به سدیم هیدروکسید و کلر تجزیه میشود.
2NaCl → 2Na + Cl2 Na2O + H2O → 2NaOH
2. سوزاندن سدیم کربنات: سدیم کربنات در دمای بالا به سدیم اکسید و دیاکسید کربن تجزیه میشود و سپس با آب واکنش داده و NaOH تولید میکند.
2Na2CO3 → 2Na2O + 2CO2 Na2O + H2O → 2NaOH
اسامی متداول سدیم هیدروکسید
- سود سوزآور
- هیدروکسید سدیم
- سود کاستیک
- لی سود
- سود پرک
- آهک سودا
ویژگیهای فیزیکی و شیمیایی سدیم هیدروکسید پرک
| ویژگی | مشخصات |
|---|---|
| فرمول مولکولی | NaOH |
| CAS No | 1310-73-2 |
| جرم مولکولی | 39.99 g/mol |
| شکل ظاهری | بلورهای سفید، سخت و مات |
| چگالی | 2.13 g/cm³ |
| نقطه ذوب | 323°C |
| نقطه جوش | 1388°C |
| ویسکوزیته | 78 mPa·s |
| حلالیت | محلول در آب، گلیسیرین، تانول و متانول |
کاربردهای سدیم هیدروکسید پرک
- صنایع رنگرزی و نساجی
- تولید کارتن و کاغذ
- صنایع چرم
- صنایع نفت، گاز و پتروشیمی
- خنثیسازی اسیدها و تولید باتری
- چربیگیرها و صنایع وابسته
- صنایع غذایی و کنسروسازی
- نوشابهسازی، کارخانه قند و روغن
- صنایع داروسازی، آرایشی و بهداشتی
- تولید شیشه، آلومینیوم، روی و گالوانیزه
- صنایع نظامی و پلیمر
انبارداری و جابجایی سدیم هیدروکسید پرک
سدیم هیدروکسید باید در مکانی خشک، خنک و دارای تهویه مناسب نگهداری شود و از منابع حرارتی و آتش دور باشد. هنگام جابجایی، استفاده از دستکش، عینک و لباس محافظ ضروری است و ظروف باید با احتیاط و به آرامی جابجا شوند. از ریختن ماده بر روی زمین یا ضربه زدن به ظروف خودداری کنید.
دفع ضایعات سدیم هیدروکسید
دفع ضایعات NaOH باید با احتیاط و مطابق با مقررات ملی و محلی انجام شود. روشهای معمول شامل خنثیسازی، رقیقسازی، تصفیه فاضلاب و سوزاندن است تا خطرات برای انسان و محیط زیست کاهش یابد.
نکات ایمنی کار با سدیم هیدروکسید
سدیم هیدروکسید یک ماده قلیایی قوی و خورنده است و تماس با پوست و چشم باعث سوختگی شیمیایی میشود. محلولهای 0.05–0.5 مولار نیز میتوانند حساسیت و تحریک ایجاد کنند. هنگام استفاده، پوشیدن دستکش، ماسک و عینک آزمایشگاهی الزامی است و از بلعیدن، تماس مستقیم و استنشاق بخار آن باید جلوگیری شود.
اثرات مواجهه با سدیم هیدروکسید
کوتاه مدت: استنشاق بخار باعث تحریک دستگاه تنفسی، سرفه و تنگی نفس میشود. تماس با پوست و چشم موجب سوختگی و بلع آن باعث تحریک معده، تهوع، استفراغ و اسهال میشود.
طولانی مدت: استنشاق مزمن بخار NaOH میتواند به بیماریهای ریوی مانند برونشیت و فیبروز منجر شود. تماس طولانی با پوست و چشم باعث خشکی، درماتیت، آب مروارید و حتی آسیب سیستمیک به کبد، کلیه و سیستم عصبی میگردد.
فروش سدیم هیدروکسید پرک
فروشگاه اینترنتی برد گلد ارائهدهنده سدیم هیدروکسید پرک با کیفیت ممتاز در بستهبندیهای اقتصادی و گریدهای صنعتی و آزمایشگاهی است. این محصول از برندهای معتبر ایرانی، هندی، چینی و اروپایی برای استفاده پژوهشگران، دانشگاهیان، صنایع و کارخانجات در دسترس میباشد.
