آیا میتوان از برد های الکترونیکی طلا استخراج کرد؟
در گذشته، افرادی که به دنبال طلا بودند، بیشتر وقت خود را در معادن یا در کنار رودخانه ها میگذراندند تا بتوانند ذرات کوچک این فلز ارزشمند را از دل طبیعت بیرون بکشند. اما با پیشرفت فناوری و تغییر سبک زندگی، شیوه های جستجوی طلا نیز دگرگون شده اند. امروزه دیگر نیازی نیست کیلومترها راه را برای رسیدن به منابع طبیعی طی کرد؛ چرا که میتوان طلا را از وسایل الکترونیکی فرسوده استخراج کرد. وسایلی مانند لپ تاپ، تلفن همراه، دوربین و دیگر دستگاه های الکترونیکی همگی دارای مقدار کمی طلا هستند که در اتصالات داخلی آنها به کار رفته است. این کاربرد به دلیل رسانایی عالی طلا در مدارهای الکترونیکی است. جالب تر آنکه در المپیک توکیو بیش از پنج هزار مدال با استفاده از فلزات بازیافتی از زباله های الکترونیکی ساخته شد؛ نمونه ای بارز از تلفیق نوآوری و بازیافت.
حتما ویدیوی زیر را تماشا کنید!!!
فرآیند بازیافت طلا از بردهای الکترونیکی، به ظاهر ساده میآید و نیاز به تجهیزات بسیار پیشرفته ای ندارد، اما انجام آن بدون آگاهی کافی از اصول اولیه شیمی میتواند خطرناک باشد. اگر قصد دارید چنین فرآیندی را انجام دهید، باید حتماً به خطرات مواد شیمیایی مورد استفاده، نحوه کار با آنها و تجهیزات ایمنی لازم مسلط باشید. قبل از شروع کار، باید فضایی مناسب برای انجام این فرآیند فراهم کنید؛ مکانی که از تهویه کافی برخوردار باشد و امکان دور بودن از دیگر افراد را ایجاد کند. همچنین استفاده از وسایل ایمنی مانند عینک مخصوص، دستکش مقاوم در برابر مواد شیمیایی و لباس محافظ الزامی است. بسیاری از مواد مورد استفاده در این فرایند، بخارهای خطرناکی تولید میکنند، برخی قابل اشتعال یا اکسید کننده قوی اند و تماس مستقیم آنها با پوست ممکن است باعث ایجاد سوختگی های شدید شود. پس در کنار سودآوری احتمالی این کار، باید ایمنی و دانش علمی را در اولویت قرار داد.
چرا وسایل الکترونیکی حاوی طلا هستند؟
شاید در نگاه اول عجیب به نظر برسد که چرا در وسایلی مانند تلفن همراه، لپ تاپ یا حتی ماشین حساب، از فلز گرانبهایی مانند طلا استفاده میشود. با توجه به ارزش بالای طلا، این سوال منطقی است، اما واقعیت این است که صنعت الکترونیک یکی از بزرگ ترین مصرف کنندگان این فلز کمیاب محسوب میشود. دلیل این موضوع را باید در خواص منحصر به فرد طلا جستجو کرد که باعث شده هیچ جایگزین ارزانتر یا کارآمدتری برای آن وجود نداشته باشد. به ویژه در ادامه بحث بازیافت طلا از بردهای الکترونیکی، درک این ویژگی ها اهمیت زیادی پیدا میکند.
یکی از مهم ترین دلایلی که طلا را در صنعت الکترونیک پرکاربرد کرده، رسانایی بالای آن است. طلا در مقایسه با اکثر فلزات مقاومت بسیار کمی در برابر عبور جریان الکتریسیته دارد و همین ویژگی، آن را به گزینه ای ایده آل برای ساخت اتصالات حساس در بردهای الکترونیکی تبدیل کرده است.
همچنین طلا در برابر عوامل محیطی مانند رطوبت، اکسیژن و سولفورها بسیار مقاوم است. برخلاف نقره که به سرعت تغییر رنگ میدهد و اکسید میشود، طلا به ندرت دچار خوردگی میشود و همین موضوع باعث افزایش طول عمر قطعات الکترونیکی میگردد. این ویژگی در محصولاتی که نیاز به کارکرد طولانی مدت دارند، اهمیت دوچندانی پیدا میکند.
قابلیت شکل پذیری بالای طلا یا همان چکش خواری آن نیز مزیت مهم دیگری است. این ویژگی به تولیدکنندگان اجازه میدهد که طلا را به شکل بسیار نازک درآورده و در ابعاد میکرونی در دستگاه هایی مانند گوشی های هوشمند و تبلتها به کار ببرند. از سوی دیگر، این خاصیت استخراج طلا از برد را نیز ساده تر میسازد، چون طلا به صورت لایه های نازک یا در ساختار اتصالات تعبیه شده و جداسازی آن به کمک فرایندهای شیمیایی امکانپذیر است.
دوام طلا در برابر اشعه مادون قرمز نیز باعث شده که از آن در فناوری های پیشرفته تری مثل تجهیزات فضایی استفاده شود. این ویژگی باعث حفظ کیفیت عملکرد مدارهای الکترونیکی حتی در شرایط شدید محیطی میشود.
اما این فلز ارزشمند در کدام بخش از وسایل الکترونیکی پنهان شده است؟
یکی از مهم ترین منابع طلا در دنیای دیجیتال، پردازنده های مرکزی یا همان CPU ها هستند. این قطعات دارای صدها پین با روکش طلا در لبه ها و بخش پایینی خود هستند. اگر مجموعه ای از این پین های طلایی داشته باشید، میتوانید مقدار قابل توجهی طلا از آنها بازیابی کنید.
حافظه های RAM نیز منبع خوبی برای استخراج طلا به شمار میروند. سطح این قطعات معمولاً با لایه ای از طلا پوشیده شده و پین هایی طلایی دارند که در هنگام بازیافت میتوانند ارزشمند باشند.
مادربردها یکی دیگر از قطعات مهم در استخراج طلا از بردهای الکترونیکی هستند. این بخش بزرگ از رایانه، دارای نقاط اتصال طلایی در لبه ها و گاهی هم شامل لایه هایی نازک از طلا روی سطح خود است.
در تلفنهای همراه نیز میتوان ردی از طلا یافت. اتصالات لحیم شده، نوارهای فلزی، سیمهای ارتباطی و کانکتورها اغلب حاوی مقادیر کمی از طلا هستند. همچنین طلا در دستگاه هایی مانند GPS، دوربین های دیجیتال و ماشینحساب ها نیز کاربرد دارد.
به همین دلیل، بازیافت قطعات الکترونیکی فرسوده تنها یک کار محیط زیستی نیست، بلکه میتواند سودآور نیز باشد. البته شرط اصلی این سودآوری، آگاهی و دقت در فرایند استخراج است تا هم بازدهی خوبی به دست آید و هم ایمنی فردی حفظ شود.
برای استخراج طلا از بردهای الکترونیکی به دنبال چه چیزهایی باشیم؟
اگر قصد دارید طلا را از بردهای الکترونیکی استخراج کنید، شناخت دستگاه هایی که بیشترین میزان طلا را در خود جای داده اند، اهمیت زیادی دارد. حالا که با اجزای الکترونیکی حاوی طلا آشنا شده اید، وقت آن است که سراغ وسایل خاصی بروید که بیش از سایر تجهیزات امروزی، حاوی این فلز ارزشمند هستند. بسیاری از وسایلی که بیش از دو دهه از عمرشان گذشته است، به دلیل طراحی های قدیمی و استفاده از مدارهای چاپی بزرگ تر، گزینه های بسیار مناسبی برای استخراج طلا محسوب میشوند. درواقع، این وسایل به نوعی میراث دوران طلایی فناوری به شمار میروند و از همین رو ارزش استخراجی بیشتری دارند.
برای مثال، دستگاه های پخش ویدیوی قدیمی مانند VCR ها یا پخش کننده های Sony Betamax که زمانی در هر خانه ای یافت میشدند، در ساختار داخلی خود دارای بردهایی با پوشش طلا هستند. همچنین دوربین های فیلمبرداری قدیمی، مخصوصاً آن هایی که بزرگ و سنگین هستند، معمولاً مدارهای داخلی با میزان بیشتری از طلا دارند.
نسل های اولیه دوربین های عکاسی دیجیتال نیز که در دهه های گذشته تولید شده اند، به دلیل استفاده از مدارهای باکیفیت تر، حاوی طلا در ساختار خود هستند. اندازه بزرگ تر این دستگاه ها به معنای فضای بیشتر برای استفاده از مدارهای پیچیده تر و طبعاً طلا بیشتر است.
در میان منابع طلای الکترونیکی، کامپیوترهای رومیزی قدیمی به همراه قطعات جانبی آنها مانند پرینتر، مانیتورهای کاتدی و اسکنرهای اولیه، جایگاه ویژه ای دارند. این دستگاه ها دارای مادربردها، پردازنده ها و رم هایی هستند که اغلب دارای پین ها و لایه های طلاکاری شده اند.
تلویزیون های قدیمی، مخصوصاً مدل های بزرگ جعبه ای که مربوط به دوران قبل از ورود تلویزیونهای تخت هستند، نیز اغلب دارای بردهای الکترونیکی حاوی طلا هستند. در برخی از این مدل ها حتی ارزش طلای موجود به پنج دلار یا بیشتر میرسد.
همچنین سیستم های صوتی قدیمی مانند استریوها، گیرندهها و تقویت کننده ها نیز به عنوان یکی از منابع بالقوه برای استخراج طلا در نظر گرفته میشوند. این وسایل به دلیل طراحی فنی خاص خود، دارای بردهای داخلی با کانکتورهای طلاکاری شده هستند.
از دیگر دستگاه هایی که نباید نادیده گرفته شوند، میتوان به کیبوردهای الکترونیکی و آلات موسیقی دیجیتال اشاره کرد که در دهه ۹۰ میلادی بسیار محبوب بودند. این تجهیزات نیز معمولاً دارای مدارهای گسترده و قطعات طلاکاری شده هستند.
کنسول های بازی اولیه مانند نینتندو و آتاری که امروزه به عنوان کلکسیونی نیز شناخته میشوند، در ساختار داخلی خود دارای بردهای ارزشمندی هستند. اگرچه ممکن است اندازه آنها نسبتاً کوچک باشد، اما به دلیل کیفیت ساخت بالا، استخراج طلا از آنها قابل توجه است.
در نهایت، وسایلی مانند رادیوهای موج کوتاه، رادیوهای HAM، دستگاه های ارتباطی قدیمی و حتی برخی تجهیزات خانگی نظیر قهوه سازها، توسترها و اجاق های برقی قدیمی، ممکن است در بخش هایی از ساختار داخلی شان قطعات حاوی طلا داشته باشند. البته در مورد وسایل خانگی، معمولاً مقدار طلا کمتر است، اما در حجم بالا میتوانند سودآور باشند.
در مجموع، هرچه دستگاه قدیمی تر، بزرگ تر و از نظر فنی پیچیده تر باشد، احتمال اینکه طلا بیشتری در بردهای الکترونیکی آن یافت شود نیز بیشتر است. بنابراین در فرآیند بازیافت، هدف گذاری روی تجهیزات دهه های گذشته میتواند بهره وری شما را به طور چشمگیری افزایش دهد.
برای استخراج طلا از برد های الکترونیکی از کجا شروع کنیم؟
برای شروع فرآیند استخراج طلا از بردهای الکترونیکی مانند برد مخابراتی، باید با برنامه ریزی دقیق و آگاهی کامل از مراحل کار پیش بروید. این کار نه تنها نیازمند دقت بالا و صبر است، بلکه به رعایت نکات ایمنی و استفاده صحیح از مواد شیمیایی هم وابسته است. پیش از هر چیز، شناخت قطعات ارزشمند در میان زباله های الکترونیکی به شما کمک میکند تا مواد اولیه مناسبی برای استخراج داشته باشید.
نخستین قدم، جمع آوری ضایعات الکترونیکی است. با توجه به اطلاعاتی که درباره قسمت های حاوی طلا در تلفن ها، رایانه ها و سایر وسایل الکترونیکی کسب کرده اید، اکنون میدانید کدام بخش ها ارزش بازیافت دارند. استفاده از یک آهنربای قوی میتواند به شما در جداسازی قطعات فولادی کمک کند؛ چون این نوع قطعات طلا ندارند و برای استخراج نیز به روش متفاوتی نیاز دارند، بنابراین حذف آنها باعث صرفه جویی در زمان و هزینه خواهد شد.
پس از مرحله جداسازی، باید بردهای مدار و سایر اجزای ارزشمند را از بدنه دستگاه ها جدا کنید. بردهای الکترونیکی را در یک ظرف شیشه ای قرار دهید تا برای مرحله بعد آماده باشند. اکنون محلولی تهیه کنید که شامل دو بخش اسید کلریدریک (معروف به جوهر نمک) و یک بخش پراکسید هیدروژن با غلظت سه درصد باشد. این ترکیب که به “آکوا رِجیا ضعیف” معروف است، میتواند اتصالات فلزی را حل کند. بردها را بهطور کامل در این محلول غوطه ور کنید تا واکنش شیمیایی به خوبی انجام گیرد.
فرآیند جدا شدن طلا از بردها به سرعت انجام نمیشود و نیازمند زمان است. در طول یک هفته آینده، لازم است هر روز ظرف را به آرامی با یک میله شیشه ای یا پلاستیکی هم بزنید. با گذشت زمان، رنگ محلول تیره خواهد شد و قطعات طلا به شکل ذرات کوچک از سطح بردها جدا میشوند. این تغییر رنگ نشانه ای از حل شدن فلزات پایه و شروع جداسازی طلاست.
وقتی فرآیند جدا شدن به پایان رسید، باید طلاهای جداشده را از محلول فیلتر کنید. میتوانید از فیلتر قهوه برای این کار استفاده کنید. محلول را از فیلتر عبور دهید تا ذرات جامد طلا بر روی فیلتر باقی بمانند. باقی مانده های تخته مدار را نیز در یک تشت یا سینی پلاستیکی پر از آب بشویید. این مرحله برای جمع آوری گرد و غبار طلا و ذرات باقی مانده است. برای اطمینان از پاکی بیشتر، ذرات را با متانول و سپس با آب بشویید تا هرگونه ناخالصی از بین برود.
پس از جداسازی کامل، نوبت به ذوب کردن طلا میرسد. تمام ذرات و پوسته های طلا را جمع آوری کرده و درون یک بوته یا کاسه سفالی قرار دهید. این مرحله، حساس ترین بخش کار است و باید با رعایت کامل اصول ایمنی انجام شود. پوشیدن لباس محافظ، چکمه مخصوص، دستکش مقاوم و عینک ایمنی در این مرحله ضروری است، چرا که شعله مستقیم و مواد مذاب خطراتی جدی به همراه دارند.
برای ذوب کردن طلا، نیاز به استفاده از بوراکس دارید. بوراکس نقش کمک ذوب را ایفا میکند و باعث کاهش دمای ذوب طلا میشود. با گرم کردن ظرف سفالی و اضافه کردن بوراکس، شرایط مناسبی برای ذوب ایجاد میشود. زمانی که بوراکس نرم شد، طلاهای جمعشده را به آن اضافه کنید و حرارت دادن را ادامه دهید تا طلا به شکل یک مهره براق و منسجم ذوب شود. پس از ذوب شدن کامل، اجازه دهید طلا خنک شود تا بتوانید آن را بهآرامی از ماده جامد شده بوراکس جدا کنید.
این فرایند اگرچه زمان بر و نیازمند دقت است، اما با رعایت کامل اصول ایمنی و علمی، میتواند به استخراج موفقیت آمیز طلا از بردهای الکترونیکی منجر شود. ترکیب علم، صبر و تجهیزات مناسب، کلید اصلی موفقیت در این کار است.
چقدر طلا در یک کامپیوتر، لپ تاپ و تلفن همراه است؟
در میان زباله های الکترونیکی که هر روز در سراسر جهان دور ریخته میشوند، مقدار قابل توجهی فلزات گرانبها نهفته است؛ با این حال تنها درصد اندکی از این زباله ها بازیافت میشوند. آمارها نشان میدهد که تنها حدود ۱۲.۵ درصد از ضایعات الکترونیکی جهان وارد چرخه بازیافت میشود، در حالی که این مواد حاوی منابع با ارزشی هستند که استخراج آنها میتواند از نظر اقتصادی بسیار سودآور باشد.
برای درک بهتر ارزش بازیابی این فلزات، کافی است بدانید که اگر یک میلیون دستگاه رایانه، لپتاپ یا تلفن همراه بازیافت شود، در مجموع حدود ۳۴ کیلوگرم طلا، ۱۴ کیلوگرم پالادیوم، ۳۵۰ کیلوگرم نقره و حدود ۱۶ هزار کیلوگرم مس به دست خواهد آمد. این اعداد به خوبی نشان میدهند که زباله های الکترونیکی به نوعی معادن مدرن و پنهان فلزات گرانبها هستند.
اما وقتی بحث به مقیاس کوچکتر و دستگاه های منفرد میرسد، مقدار طلا موجود در هر دستگاه بسیار کمتر از آن چیزی است که تصور میکنید. به عنوان مثال، یک رایانه رومیزی معمولی تنها حاوی حدود ۰.۲ گرم طلاست که در بازار فعلی ارزشی در حدود ۲۳ (در زمان نگارش این محتوا) دلار دارد. در مورد لپ تاپ، مقدار طلا به مراتب کمتر است و به حدود ۰.۰۰۶ گرم میرسد؛ یعنی برای استخراج یک کیلوگرم طلا از لپ تاپ ها باید چیزی در حدود ۷۵۰۰ دستگاه را بازیافت کنید. تلفن های همراه نیز در هر واحد خود، تنها ۰.۰۳۴ گرم طلا دارند که ارزش آن چیزی حدود ۴ دلار میشود.
پس اگر بخواهید به صورت دقیق ارزش طلا در هر دستگاه را بسنجید، باید به نوع دستگاه، میزان استفاده از قطعات الکترونیکی در آن، و سال تولید آن توجه کنید. دستگاه های قدیمیتر معمولاً طلا بیشتری دارند، چرا که در گذشته از طلا بیشتر در طراحی بردها و اتصالات استفاده میشد.
میزان سود برآورد شده در استخراج طلا از برد های الکترونیکی چقدر است؟
در مورد سودآوری استخراج طلا از بردهای الکترونیکی نیز باید به چند نکته توجه داشت. میزان ارزش به دست آمده کاملاً وابسته به نوع ضایعاتی است که جمع آوری میکنید و همچنین مقیاسی که در آن این کار را انجام میدهید. بازیافت طلا به صورت گسترده میتواند بسیار سودمند باشد، چرا که با جمع آوری حجم زیادی از بردهای الکترونیکی، میتوان مقدار قابل توجهی طلا به دست آورد.
برای مثال، برای استخراج حدود نیم کیلوگرم طلا، نیاز دارید که بیش از ۱.۱ تن برد مدار را جداسازی و فرآوری کنید. اگر این مقدار را با معدن کاری سنتی مقایسه کنیم، متوجه میشویم که استخراج همین مقدار طلا از سنگ معدن، نیازمند استخراج چندین تُن سنگ است که در نهایت فقط دو تا سه گرم طلا از آن به دست میآید. بنابراین استخراج طلا از ضایعات الکترونیکی نهتنها به صرفهتر، بلکه از نظر زیست محیطی نیز راهکاری هوشمندانه تر است.
با این حال اگر این کار را در مقیاس خانگی یا بسیار محدود انجام دهید، سود نهایی آن چندان قابل توجه نخواهد بود. در واقع هزینه مواد شیمیایی، زمان صرف شده و تجهیزات ایمنی ممکن است بیشتر از ارزش طلای به دستآمده باشد. بنابراین اگر قصد دارید از این طریق درآمد کسب کنید، بهتر است به دنبال راه اندازی فرآیندهای بازیافت صنعتی یا نیمه صنعتی باشید تا بهره وری واقعی از این منابع ممکن شود.
نکات مهمی که باید قبل از استخراج طلا رعایت کرد؟
استخراج طلا از ضایعات الکترونیکی گرچه میتواند سودآور باشد، اما با خطراتی همراه است که نباید دست کم گرفته شوند. استفاده از مواد شیمیایی خورنده و سمی، اصلی ترین عامل تهدید کننده سلامت در این فرآیند است. به همین دلیل، توصیه میشود اجرای چنین کاری تحت نظارت فرد یا افرادی باشد که دانش فنی کافی و تجربه عملی در زمینه بازیافت الکترونیکی و کار با مواد شیمیایی دارند. اگر دانش یا مهارت کافی ندارید، ورود به این حوزه بدون مشورت با متخصصان میتواند برای سلامت شما و دیگران خطرناک باشد.
نکته مهم دیگر، نحوه مدیریت صحیح مواد شیمیایی مورد استفاده است. محلول هایی که در طول استخراج طلا به کار میروند، باید در ظروف شیشه ای مقاوم و دارای درپوش محکم نگهداری شوند. برای افزایش ایمنی، حتماً روی ظرف مورد نظر برچسب هشدار نصب کنید و با خطی کاملاً خوانا عبارت هایی مانند «مواد شیمیایی خطرناک – به هیچ وجه باز نشود یا نوشیده نشود» بنویسید. برای اطمینان بیشتر، میتوان از نوار چسب یا درزگیر برای محکم کردن درب ظرف استفاده کرد تا از نشت یا باز شدن ناگهانی آن جلوگیری شود. مهم تر از همه، این بطری ها را باید دور از دسترس کودکان یا حتی بزرگسالانی که ممکن است اطلاعی از محتوای ظرف نداشته باشند، قرار دهید.
در پایان مراحل استخراج، مقدار قابل توجهی قطعات بی استفاده و زائد باقی خواهد ماند. این ضایعات ممکن است هنوز حاوی مواد شیمیایی یا فلزات سنگین باشند، بنابراین نباید آنها را مانند زباله های معمولی دور ریخت. اگر این قطعات را با آب شسته اید، میتوانید آنها را در کیسه ای پلاستیکی قرار داده و داخل سطل زباله بیندازید. اما اگر هنوز شسته نشده اند، لازم است پیش از دور ریختن، آن ها را با مقدار کمی آب خیس کرده و سپس بسته بندی کنید.
نکات پایانی
در پایان باید گفت، جذابیت طلا از گذشته تاکنون انسان ها را به جستجوی آن واداشته است. امروزه نیز امکان استخراج طلا از بردهای الکترونیکی، راهی نوین و در عین حال کاربردی برای افرادی است که به دنبال کسب درآمد از راه های خلاقانه هستند. البته موفقیت در این مسیر تنها زمانی حاصل میشود که اصول ایمنی رعایت شده، اطلاعات فنی دقیق بکار گرفته شوند و فرآیند بازیافت با دقت و دانش کافی انجام شود.
اگر شما هم تصمیم دارید به جمع کسانی بپیوندید که از زبالههای الکترونیکی، طلای واقعی به دست میآورند، منابع آموزشی وب سایت ما میتواند نقطه شروع خوبی برای شما باشد. همچنین در صورت نیاز، مشاوران ما آماده اند تا به سؤالات شما در این مسیر پاسخ دهند و تجربیات مفیدی را با شما به اشتراک بگذارند.
